Federaal actieplan mantelzorg

Op 23 juni, dag van de mantelzorg, heeft minister Frank Vandenbroucke een federaal actieplan mantelzorg gelanceerd. Wat kunnen jullie nu concreet verwachten van dit actieplan?

Het actieplan is gebaseerd op 4 pijlers:

Pijler 1: vereenvoudiging

Pijler 2: informatietransparantie

Pijler 3: flexibilisering en ondersteuning

Pijler 4: erkenning en zichtbaarheid

Pijler 1: vereenvoudiging

Op vandaag is er een administratieve complexiteit. Het vraagt tijd en energie om te navigeren door ingewikkelde procedures. Elke onnodige stap in een procedure, elk onduidelijk formulier, elke verwarrende voorwaarde is een drempel die mensen uitsluit van de ondersteuning waar ze recht op hebben.

• Automatische verlenging van het statuut mantelzorg met sociaal voordeel

Wanneer een erkenning met sociaal voordeel wordt toegekend aan de mantelzorger van een zorgbehoevende met een permanente aandoening (bv. in het geval van de zorg voor een gehandicapt kind), zal in de toekomst de erkenning met sociaal voordeel automatisch worden verlengd.

• Aanpassing formulieren ‘statuut mantelzorg’

De huidige aanvraagformulieren zijn niet steeds gebruiksvriendelijk. Verschillende elementen kunnen verduidelijkt of geschrapt worden.

Bijkomend zal hier ook onderzocht worden of de verklaring op eer kan vereenvoudigd worden zodat de burger geen verregaande interpretatie moet doen op basis van de verschillende schalen van zorgbehoevendheid, in het geval van de erkenning met sociaal voordeel.

• Aanpassing erkenningsattesten

Bij de toekenning van de erkenning ‘statuut mantelzorg’ ontvangt de mantelzorger een formeel attest. Om de stap van administratieve erkenning naar effectieve ondersteuning te verkleinen, wordt dit attest uitgebreid met een QR code die de mantelzorger direct naar de webpagina van de 6 erkende mantelzorgverenigingen leidt, waaronder Onbegrensd vzw. Op deze manier wordt het attest ook een actieve toegangspoort tot de basisinformatie rond mantelzorg.

Pijler 2: informatietransparantie en toegang tot gegevens

Mantelzorgers nemen verantwoordelijkheid voor het welzijn van een ander. Ze moeten medicatie beheren, afspraken coördineren, zorginstructies opvolgen, administratie afhandelen. Maar vaak hebben ze geen formele toegang tot de informatie die daarvoor nodig is.

• Centraal informatiepunt

De federale website zal worden aangepast, er zal een specifieke pagina rond mantelzorg worden opgenomen op belgium.be. Daar worden dan alle noodzakelijke verwijzigingen naar de relevante websites in beeld gebracht. Op die manier wordt bestaande informatie duidelijk gebundeld op één platform.

• Digitalisering

De erkenningsformulieren ‘statuut mantelzorg’ kunnen op verschillende manieren ontvangen worden, per brief of in de mailbox. We zorgen ervoor dat het erkenningsattest naast de papieren versie ook binnenkomt via de e-box als de persoon dit wenst, zodat dit als centraal platform kan dienen.

• Informatievoorziening mutualiteiten

Mutualiteiten zullen worden aangespoord om de mantelzorger door te verwijzen naar specifieke informatie, die van toepassing is op de mantelzorgsituatie van een persoon.

Daarnaast worden mutualiteiten gesensibiliseerd om systematisch te verwijzen naar bestaande initiatieven die focussen op het (mentale) welzijn van mantelzorgers. Er wordt actief gewezen op het aanbod van eerstelijnspsychologische hulp en mantelzorgers worden gericht toegeleid naar relevante contactpunten en gespecialiseerde lotgenotencontacten.

• Toegang tot de noodzakelijke, gedeelde gezondheidsgegevens

We onderzoeken de creatie van een juridisch kader waarbij erkende mantelzorgers, mits expliciete toestemming van de zorgvrager, toegang krijgen tot de gedeelde gezondheidsgegevens alsook behandelplannen en zorginstructies.

Pijler 3: flexibilisering verlofstelsels en verbreding ondersteuning

Zorgsituaties zijn niet uniform. Iemand die zorgt voor een partner met dementie heeft andere noden dan iemand die zorgt voor een kind met een handicap of voor een ouder in een palliatieve fase. Sommige zorgsituaties vragen daarbij permanente beschikbaarheid, anderen vragen intense periodes afgewisseld met rustiger momenten. Het huidige systeem is daarbij te beperkt. Het is belangrijk om het systeem aan te passen aan de diversiteit van zorgsituaties in plaats van mantelzorgers te dwingen hun zorg aan te passen aan het systeem.

• Flexibilisering mantelzorgverlof

Men probeert het mogelijk te maken om het mantelzorgverlof in samenspraak met de werkgever, in periodes van minimaal 1 week volledige schorsing in plaats van momenteel minimaal 1 maand in te zetten. Op die manier zorg je ervoor dat mantelzorgverlof flexibeler kan worden ingezet.

De maximale duur van het mantelzorgverlof zal daarbij ook worden uitgebreid.

Pijler 4: erkenning en zichtbaarheid- van onzichtbare zorg naar maatschappelijke waardering

Mantelzorg is grotendeels onzichtbaar. Het wordt als vanzelfsprekend beschouwd, het wordt niet benoemd. Deze onzichtbaarheid heeft wel concrete gevolgen:

• Werkgevers begrijpen niet altijd waarom iemand flexibiliteit nodig heeft
• Zorgverleners denken niet na over de impact op de mantelzorger
• Scholen zijn zich niet bewust van leerlingen die thuis zorgtaken hebben
• De samenleving onderschat de omvang en het belang van informele zorg
• Mantelzorgers zelf identificeren zich vaak niet als zodanig (ik zorg gewoon voor mijn moeder, dat is toch normaal?)

Het blijft daarbij belangrijk om mantelzorg voldoende zichtbaar te maken, ook voor het beleid.

• Integratie van het begrip ‘mantelzorg’ in het Globaal Medisch Dossier

Het is de bedoeling om het begrip mantelzorg te gaan integreren in het Globaal Medisch Dossier zodat (huis)artsen op de hoogte zijn van het feit dat een persoon mantelzorger is, zodat zij hier actief naar kunnen informeren en indienen nodig doorverwijzen naar de relevante instellingen.

• Structurele betrokkenheid van de mantelzorger in een ziekenhuiscontext

Er is een sterke vraag naar een grotere betrokkenheid van mantelzorgers in een ziekenhuiscontext. Daarom zetten we in op de verspreiding van bestaande expertise en instrumenten. We focussen op sensibilisering door ziekenhuizen actief wegwijs te maken in beschikbare tools.

Met dit actieplan wordt een belangrijke eerste stap gezet in de verdere ondersteuning van mantelzorgers. Er zullen op korte termijn al directe maatregelen voor de verbetering van de positie van de mantelzorger worden genomen. Op langere termijn is het de bedoeling om een structureel beleid rond mantelzorg te gaan uitbouwen.